مصرف سیگار عادتی شایع با آثار منفیِ اثباتشده بر سلامت عمومی است. این تأثیر زمانی که پای شرایط خاص پزشکی مثل ریزش موی آندروژنیک (الگوی ریزش مردانه) به میان میآید، اهمیت دوچندانی پیدا میکند. ریزش موی آندروژنیک، نوعی ریزش موی رایج است که بخش بزرگی از جامعه را درگیر کرده و با عقبنشینی خط رویش مو و کمپشت شدن موها در نواحی شقیقه و فرق سر شناخته میشود. عامل اصلی این وضعیت، عوامل مستعد ساز ژنتیکی و حساسیت بیش از حد فولیکول های مو به یکی از مشتقات تستوسترون (هورمون مردانه) به نام دی هیدروتستوسترون است. اگرچه این نوع ریزش مو خطری برای سلامتی ندارد، اما میتواند تأثیرات روانی و اجتماعی عمیقی داشته باشد و اعتمادبهنفس و کیفیت زندگی فرد را کاهش دهد. کاشت مو امروزه بهعنوان یک روش درمانی رایج و مؤثر برای ریزش موی آندروژنیک شناخته میشود. در این روش، فولیکولهای موی سالم از نواحی پرپشت سر برداشته شده و به قسمتهایی که دچار کمپشتی یا طاسی شدهاند، منتقل میشوند. این تکنیک میتواند ظاهری کاملاً طبیعی ایجاد کند و بهطور قابل توجهی وضعیت ظاهری موها را بهبود دهد. با این حال، موفقیت کاشت مو به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از جمله وضعیت کلی سلامت بدن، سن بیمار و عادتهای سبک زندگی او، مانند مصرف سیگار.
از نظر علمی مصرف سیگار چه تاثیری بر فولیکول های مو دارد؟
در کاشت مو، مصرف سیگار میتواند برای بیماران مبتلا به ریزش موی آندروژنیک پیامدهای مهمی داشته باشد. پژوهشها نشان میدهند سیگار ممکن است ترمیم زخم را مختل کند، خطر عوارض را افزایش دهد و ماندگاری/زندهمانی فولیکولهای موی کاشتهشده را کاهش دهد. علاوه بر این، سیگار با افزایش التهاب و استرس اکسیداتیو همراه است؛ عواملی که میتوانند به پیشرفت ریزش موی آندروژنیک کمک کنند.
همچنین در برخی مطالعات آمده است که نیکوتین میتواند گیرندههای خاصی را در سلولها بیشازحد تحریک کند. این تحریکِ طولانیمدت ممکن است باعث کاهش حساسیت و اختلال عملکرد این گیرندهها شود و از طریق فعال شدن مسیرهای «مرگ برنامهریزیشده سلول» در سلولهای سازنده لایه بیرونی پوست (کراتینوسیتها)، به فولیکولهای مو آسیب بزند
مطالعات علمی انجام شده نشان داده اند که مصرف سیگار میتواند اثر منفی قابل توجهی بر نتیجه کاشت مو در بیماران مبتلا به ریزش موی آندروژنیک داشته باشد. بهطور مشخص، در افراد سیگاری میزان عوارض بیشتری نسبت به افرادی که سیگار مصرف نمی کردند دیده شد. برای مثال، خونریزی خودبهخودی در محل کاشت مو بیشتر دیده شد. همچنین رشد موها پس از کاشت در این افراد کمتر از افراد غیرسیگاری بود.
این موضوع و تاثیر منفی سیگار بر نتایج کاشت مو فقط به سیگار محدود نمی شود. مطالعات علمی متعددی نشان داده اند که مصرف قلیان و الکل نیز با نتایج ضعیفتر کاشت مو همراه هستند.
بهطور کلی، یافتههای پژوهش ها تأیید میکنند که سیگار میتواند پس از کاشت، رشد و عملکرد فولیکولهای مو را کاهش دهد. احتمالاً به این دلیل که ترکیبات موجود در دود سیگار روی مسیرهای سلولی و مولکولی مرتبط با عملکرد فولیکول مو اثر منفی میگذارند. به طور خلاصه مصرف سیگار موجب عوارض زیر می شود:
تنگ کردن رگها و کاهش خونرسانی پوست سر
کاهش اکسیژنرسانی به گرافتها
کند شدن ترمیم زخم و افزایش احتمال عوارض (خونریزی، عفونت، دیرجوش خوردن)
افزایش التهاب و استرس اکسیداتیو
بیمارانی که سیگار مصرف میکنند باید چه کنند؟
بیمارانی که سیگار مصرف می کنند بهتر است مدت مشخصی قبل از انجام کاشت مو مصرف سیگار و قلیان را قطع کنند و این موضوع را تا مدتی بعد از عمل کاشت مو ادامه دهند. بر اساس مطالعات انجام شده زمان توصیه شده توافق شده در این خصوص وجود ندارد اما بیشتر مطالعات نشان داده اند که مصرف سیگار باید 2-4 هفته قبل از انجام کاشت مو قطع شود و تا 2-4 هفته بعد از کاشت مو نیز ادامه یابد. کاهش مصرف سیگار زمانی موثر است که با قطع کامل سیگار در این بازه زمانی همراه باشد و کاهش مصرف سیگار بدون قطع کامل مصرف اثر چندانی ندارد. در بیمارانی که مدت زیادی است سیگار مصرف می کنند و قطع کامل سیگار برایشان دشوار است توصیه می شود که به جای 2-4 هفته قطع کامل، حداقل 2 هفته قبل از انجام کاشت مو سیگار را قطع کنند و تا حداقل 2 هفته بعد از کاشت مو مصرف سیگار را شروع نکنند. اگر بیمار در این بازه زمانی سیگار مصرف نکند، نتایج کاشت مو به طور قابل توجهی بهبود می یابد و اثرات مضر سیگار بر نتایج را به طور چشمگیری کاهش می دهد. در واقع هرچه مدت قطع طولانیتر باشد، معمولاً شانس ترمیم بیشتر و نتیجه نهایی بهتر میشود.
آیا فرآورده های دیگری که حاوی نیکوتین هستند می توانند جایگزین شوند؟
بعضی افراد فکر میکنند قلیان یا ویپ (سیگار الکترونیکی) از سیگار «کمضررتر» است، اما برای نتیجه کاشت مو این تصور میتواند اشتباه باشد. نکته اصلی این است که بسیاری از این محصولات نیکوتین دارند و نیکوتین میتواند باعث تنگ شدن رگها و کاهش خونرسانی و اکسیژنرسانی به پوست سر شود؛ چیزی که فولیکولهای تازه کاشتهشده برای زنده ماندن و رشد خوب به آن نیاز دارند. علاوه بر نیکوتین، دود و مواد شیمیاییِ حاصل از دخانیات یا بخار ویپ میتوانند التهاب را بیشتر کنند و روند ترمیم را کندتر کنند. بنابراین اگر برای بهتر شدن نتیجه کاشت مو برنامهریزی میکنید، بهتر است قلیان، ویپ و هر محصول نیکوتیندار را هم مانند سیگار جدی بگیرید و درباره زمان قطع یا جایگزینهای ترک (مثل چسب یا آدامس نیکوتین) حتماً با پزشک خود هماهنگ کنید.
علائم هشدار بعد از کاشت مو (چه زمانی با کلینیک تماس بگیریم؟)
بعد از کاشت مو، کمی قرمزی، سوزش خفیف، خارش، تورم کم یا ترشح خیلی مختصر در حد طبیعی است و معمولاً با مراقبتهای گفتهشده بهتر میشود. اما اگر هر کدام از موارد زیر را دیدید، بهتر است همان روز با کلینیک تماس بگیرید ( اگر شدید بود به صورت حضوری مراجعه کنید). خونریزیای که با فشار ملایم و ثابت با گاز استریل به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه قطع نشود یا دوباره سریع شروع شود؛ دردی که بهجای کمتر شدن، روزبهروز بیشتر شود یا با مسکنهای تجویزشده کنترل نشود؛ قرمزی و گرمیِ منتشر که اطراف ناحیه کاشت در حال گسترش است؛ ترشح چرکی، زرد/سبز، بدبو یا تشکیل دلمههای غیرعادی همراه با بوی بد؛ تب، لرز، بیحالی شدید یا احساس بیماری عمومی؛ تورم خیلی زیاد (بهخصوص اگر همراه با درد شدید یا بسته شدن چشمها باشد)؛ حساسیت یا واکنش آلرژیک مثل کهیر، خارش شدید تمام بدن، ورم لب و صورت یا تنگی نفس (در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید)؛ و همچنین اگر ضربه محکم به سر وارد شد یا تعداد زیادی گرافت بهصورت ناگهانی کنده شد. تماس بهموقع کمک میکند مشکل سریعتر کنترل شود و از آسیب به گرافتهای کاشتهشده جلوگیری شود.
توصیههای کمکی برای بهتر شدن نتیجه کاشت مو (غیر از سیگار)
برای اینکه گرافتها بهتر «جا بیفتند» و روند ترمیم سریعتر و بیدردسرتر باشد، چند نکته ساده اما مهم را جدی بگیرید: در روزهای اول استراحت کافی داشته باشید و هنگام خواب سر را کمی بالاتر قرار دهید تا ورم کمتر شود؛ آب کافی بنوشید و تغذیهتان را تقویت کنید (بهخصوص پروتئین مثل گوشت، مرغ، ماهی، تخممرغ و حبوبات، و میوه و سبزیجات) چون بدن برای ترمیم به مواد مغذی نیاز دارد. داروها و محلولهایی که پزشک تجویز کرده (مثل آنتیبیوتیک، ضدالتهاب، اسپری یا لوسیون) را دقیق و سر ساعت مصرف کنید و هیچ دارویی را خودسرانه قطع یا اضافه نکنید. تا زمانی که پزشک اجازه نداده از خاراندن، کندن دلمهها، ماساژ شدید، شستوشوی پرفشار و هر کاری که ممکن است به گرافتها فشار بیاورد خودداری کنید. همچنین معمولاً توصیه میشود تا چند روز از ورزش سنگین، سونا/جکوزی، شنا، آفتاب مستقیم و تعریق زیاد دوری کنید و از کلاه یا کاسکت تنگ استفاده نکنید. اگر بیماری زمینهای مثل دیابت یا فشارخون دارید، کنترل دقیق آن خیلی مهم است. در نهایت، اگر درباره الکل، مکملها (مثل بیوتین) یا داروهای ریزش مو سؤال دارید، بهتر است قبل از مصرف حتماً با پزشک هماهنگ کنید تا تداخل یا اثر منفی روی ترمیم ایجاد نشود.
نتیجه گیری
مصرف سیگار (و همچنین قلیان و محصولات نیکوتیندار) میتواند با کاهش خونرسانی و کند کردن روند ترمیم، احتمال عوارض را بیشتر کرده و کیفیت رشد موهای کاشتهشده را کاهش دهد. برای رسیدن به بهترین نتیجه، توصیه میشود دخانیات را چند هفته قبل و چند هفته بعد از کاشت قطع کنید و در صورت دشواری در ترک، حتماً با پزشک خود برای یک برنامه کاهش مصرف هماهنگ شوید.
منابع:
1.Fortes C, Mastroeni S, Mannooranparampil TJ, Ribuffo M. The combination of overweight and smoking increases the severity of androgenetic alopecia. Int J Dermatol. 2017;56(8):862-7. [PubMed ID: 28555720]. https://doi.org/10.1111/ijd.13652.
- Olsen EA. Female pattern hair loss. J Am Acad Dermatol. 2001;45(3 Suppl):S70-80. [PubMed ID: 11511856]. https://doi.org/10.1067/mjd.2001.117426.
- Gupta M. Quality of life assessment in males with androgenetic alopecia – a prospective study. Our Dermatol Online. 2019;10(4):344348 . https://doi.org/10.7241/ourd.20194.6.
- Jimenez F, Alam M, Vogel JE, Avram M. Hair transplantation: Basic overview. J Am Acad Dermatol. 2021;85(4):803-14. [PubMed ID: 33905785]. https://doi.org/10.1016/j.jaad.2021.03.124.
- Kavadya Y, Mysore V. Role of Smoking in Androgenetic Alopecia: A Systematic Review. Int J Trichology. 2022;14(2):41-8. [PubMed ID: 35531482]. [PubMed Central ID: PMC9069908]. https://doi.org/10.4103/ijt.ijt_59_21.
- Trueb RM. Association between smoking and hair loss: another opportunity for health education against smoking? Dermatology. 2003;206(3):189-91. [PubMed ID: 12673073]. https://doi.org/10.1159/000068894.
- Babadjouni A, Pouldar Foulad D, Hedayati B, Evron E, Mesinkovska N. The Effects of Smoking on Hair Health: A Systematic Review. Skin Appendage Disord. 2021;7(4):251-64. [PubMed ID: 34307472]. [PubMed Central ID: PMC8280411]. https://doi.org/10.1159/000512865.
- Weinberger AH, Smith PH, Allen SS, Cosgrove KP, Saladin ME, Gray KM, et al. Systematic and meta-analytic review of research examining the impact of menstrual cycle phase and ovarian hormones on smoking and cessation. Nicotine Tob Res. 2015;17(4):407-21. [PubMed ID: 25762750]. [PubMed Central ID: PMC4429881]. https://doi.org/10.1093/ntr/ntu249.