ماساژ بعد از اندولیفت لازم است؟ زمان و روش صحیح انجام آن

ماساژ بعد از اندولیفت لازم است؟ زمان و روش صحیح انجام آن

بعد از اندولیفت، یکی از سؤال‌هایی که خیلی زود برای بیمار ایجاد می‌شود این است که: «باید صورتم را ماساژ بدهم یا بهتر است اصلاً به آن دست نزنم؟»

پاسخ این سؤال برای همه یکسان نیست. ماساژ بعد از اندولیفت جزء الزامی درمان برای همه بیماران نیست و مهم‌تر از آن، هر نوع ماساژی هم مناسب نیست. در بعضی افراد، به‌خصوص زمانی که درمان در ناحیه غبغب یا پایین صورت انجام شده و تورم ایجاد شده است، ممکن است پزشک بعد از چند روز ماساژ بسیار ملایم یا درناژ لنفاوی را توصیه کند. در مقابل، در فردی دیگر ممکن است بهترین توصیه این باشد که در روزهای اول اصلاً ناحیه درمان‌شده دستکاری نشود.

بنابراین وقتی درباره «ماساژ بعد از اندولیفت» صحبت می‌کنیم، باید سه موضوع را از هم جدا کنیم: آیا ماساژ لازم است؟ چه زمانی می‌توان آن را شروع کرد؟ و دقیقاً منظور از ماساژ چه نوع حرکتی است؟

مهم‌ترین نکته این است که ماساژ درمانی بعد از اندولیفت با ماساژ معمول صورت، ماساژ فشاری یا تکنیک‌های فرم‌دهی که در سالن‌های زیبایی انجام می‌شوند، یکسان نیست.

آیا بعد از اندولیفت حتماً باید ماساژ انجام شود؟

خیر. ماساژ بعد از اندولیفت یک قانون ثابت برای همه افراد نیست.

اندولیفت با استفاده از فیبر لیزری بسیار ظریف در لایه زیر پوست انجام می‌شود و انرژی کنترل‌شده باعث شروع فرآیند remodeling در بافت می‌شود. در ساعات و روزهای اول، پوست و بافت زیر آن ممکن است درجاتی از التهاب طبیعی، تورم، حساسیت یا احساس کشیدگی داشته باشند.

در این مرحله، بدن خودش در حال مدیریت واکنش التهابی و شروع ترمیم است. بنابراین دستکاری بیش از حد بافت نه‌تنها ضروری نیست، بلکه می‌تواند باعث افزایش حساسیت یا ناراحتی شود.

در بسیاری از بیماران، روند بهبود بدون هیچ ماساژ خاصی به‌خوبی طی می‌شود.

در بعضی دیگر، به‌خصوص زمانی که تورم زیر چانه یا پایین صورت بیشتر است، پزشک ممکن است بعد از فروکش مرحله اولیه، تکنیک‌های ملایم درناژ لنفاوی را در برنامه مراقبتی قرار دهد.

پس پاسخ صحیح این نمیباشد که:

«بعد از اندولیفت باید ماساژ بدهید.»

بلکه باید گفت:

«ماساژ فقط در صورت نیاز، در زمان مناسب و با روش مناسب انجام می‌شود.»

چرا اصلاً ماساژ بعد از اندولیفت مطرح می‌شود؟

بعد از درمان، تورم خفیف بخشی از واکنش طبیعی بافت است. هر درمانی که در لایه‌های زیر پوست انجام شود می‌تواند موقتاً باعث تغییر در جریان مایعات بافتی شود.

سیستم لنفاوی یکی از سیستم‌هایی است که در انتقال مایعات و مواد زائد از بافت‌ها نقش دارد.

درناژ لنفاوی بسیار ملایم در بعضی شرایط می‌تواند به حرکت مایع بین‌بافتی کمک کند و احساس سنگینی یا تورم را کاهش دهد.

اما این نکته ای که شایان توجه است:

هدف درناژ لنفاوی، فشار دادن چربی، فرم دادن اجباری صورت یا «خارج کردن مواد ذوب‌شده» با دست نیست.

گاهی در فضای مجازی گفته می‌شود بعد از اندولیفت باید با فشار زیاد پوست را ماساژ داد تا چربی «خارج شود». این توضیح از نظر علم پزشکی دقیق نیست.

بافت چربی و فرآیندهای ترمیمی بدن به این شکل با فشار دست تخلیه نمی‌شوند.

تفاوت ماساژ معمولی با درناژ لنفاوی چیست؟

این دو فرآیند را نباید یکی فرایند یکسان دانست زیرا تفاوت های ظریفی وجود دارند که باعث ایجاد نتایج متفاوتی میشوند که در ادامه با این تفاوت ها میپردازیم.

ماساژ معمول صورت

ماساژهای معمول ممکن است شامل فشار، kneading، حرکات رفت‌وبرگشتی، کشیدن پوست یا کار روی عضلات باشند. این نوع حرکات در روزهای ابتدایی بعد از اندولیفت مناسب نیستند.

درناژ لنفاوی

درناژ لنفاوی حرفه‌ای معمولاً با:

فشار بسیار کم، حرکت آهسته، جهت مشخص و بدون فشردن عمیق بافت انجام می‌شود. هدف آن بیشتر کمک به حرکت مایعات سطحی است، نه تغییر مکان بافت‌ها.

به همین دلیل اگر پزشک عبارت «ماساژ» را برای بعد از اندولیفت استفاده کند، بهتر است بیمار دقیقاً سؤال کند:

منظور ماساژ معمول است یا درناژ لنفاوی؟

در اغلب مواردی که هدف کاهش تورم است، منظور حرکات بسیار ملایم‌تری است.

چه زمانی بعد از اندولیفت نباید ماساژ داد؟

یکی از مهم‌ترین زمان‌ها، ساعات ابتدایی پس از درمان است.

در این مرحله ممکن است همچنان شاهد باشیم که:

تورم اولیه، گرمی پوست، حساسیت، نقاط ورود فیبر یا کبودی وجود داشته باشد.

اعمال فشار روی چنین بافتی می‌تواند ناراحتی بافت و ایجاد التهاب را بیشتر کند.

به همین دلیل در روز اول، اصل کلی این است که ناحیه تا حد امکان آرام نگه داشته شود و بدون دستور پزشک ماساژ داده نشود.

همچنین اگر نقاط ورود فیبر هنوز کاملاً بسته نشده‌اند، باید از دستکاری غیرضروری آن‌ها اجتناب شود.

از چه زمانی می‌توان ماساژ را شروع کرد؟

زمان شروع برای همه یکسان نیست.

اگر پزشک اصلاً ماساژ را لازم نداند، ممکن است نیاز به شروع آن وجود نداشته باشد.

اگر درناژ لنفاوی توصیه شود، معمولاً بهتر است ابتدا التهاب و حساسیت اولیه کاهش پیدا کند و نقاط ورود فیبر بسته شوند.

در بسیاری از پروتکل‌های عملی، شروع از چند روز بعد از درمان در نظر گرفته می‌شود، نه بلافاصله همان روز.

برای بسیاری از بیماران، بازه حدود روز سوم تا پنجم می‌تواند زمانی باشد که پزشک امکان شروع حرکات بسیار ملایم را ارزیابی کند؛ اما این عدد یک دستور ثابت نیست.

زمان مناسب به مواردی مانند:

ناحیه درمان، میزان انرژی، شدت تورم، ضخامت بافت، وجود کبودی و روش انجام اندولیفت بستگی دارد.

بنابراین اگر کلینیکی به شما گفته است «از روز چهارم ماساژ را شروع کنید»، این توصیه می‌تواند مربوط به پروتکل همان درمان باشد و نباید با توصیه بیمار دیگری مقایسه شود.

آیا همان روز اندولیفت می‌توان صورت را ماساژ داد؟

به‌طور معمول، ماساژ خودسرانه بلافاصله بعد از درمان توصیه نمی‌شود.

در همان روز بهتر است تمرکز روی آرام نگه داشتن پوست باشد.

لمس زیاد، فشار دادن، خوابیدن روی صورت یا استفاده از دستگاه‌های ماساژ خانگی می‌تواند تحریک بیشتری ایجاد کند.

اگر پزشک برای کنترل ورم توصیه خاصی داشته باشد، همان دستور در اولویت قرار دارد.

روش صحیح ماساژ بعد از اندولیفت چگونه است؟

اگر پزشک اجازه ماساژ یا درناژ لنفاوی داده باشد، اصل اول این است که فشار باید بسیار ملایم باشد.

ماساژ بعد از اندولیفت قرار نیست دردناک باشد.

اگر هنگام حرکت دست:

درد، سوزش شدید، احساس تیرکشیدن یا حساسیت واضح ایجاد شود، فشار بیش از حد است یا هنوز زمان مناسب شروع ماساژ نرسیده است.

مرحله اول؛ دست و پوست تمیز

قبل از تماس با پوست باید دست‌ها کاملاً تمیز باشند.

در روزهای ابتدایی بعد از یک روش کم‌تهاجمی، جلوگیری از آلودگی نقاط ورود اهمیت دارد.

استفاده از روغن‌ها، اسانس‌ها یا محصولات ناشناخته برای ماساژ توصیه نمی‌شود.

اگر برای کاهش اصطکاک محصولی لازم باشد، بهتر است همان محصولی باشد که پزشک اجازه داده است.

مرحله دوم؛ فشار بسیار سبک

حرکت باید بیشتر شبیه حرکت آرام پوست باشد، نه فشار دادن عضله.

با نوک انگشتان نباید پوست را عمیق فشار داد یا ورز داد.

هدف اصلی در صورت تجویز درناژ، هدایت آرام مایع است.

مرحله سوم؛ حرکت آرام و کنترل‌شده

حرکات سریع و رفت‌وبرگشتی مناسب نیستند.

حرکت باید آهسته، کوتاه و بدون کشیدن شدید پوست انجام شود.

اگر هدف ناحیه زیر چانه و خط فک باشد، جهت حرکات توسط پزشک یا فرد آموزش‌دیده مشخص می‌شود؛ زیرا مسیرهای لنفاوی صورت و گردن باید در نظر گرفته شوند.

آیا می‌توان غبغب را بعد از اندولیفت محکم ماساژ داد؟

خیر. این یکی از اشتباهات رایج بعد از اندولیفت غبغب است. برخی بیماران تصور می‌کنند هرچه غبغب را بیشتر فشار دهند، اثر اندولیفت قوی‌تر می‌شود. در حالی که فشار شدید نه باعث افزایش کلاژن‌سازی می‌شود و نه قرار است چربی را با دست «تخلیه» کند. به‌خصوص در روزهای اول، فشار زیاد می‌تواند:

تورم، کبودی و حساسیت را بیشتر کند.

اگر اندولیفت غبغب انجام شده باشد، هدف در صورت نیاز به ماساژ معمولاً کمک به کاهش تورم است، نه فرم‌دهی مکانیکی به فک.

ماساژ بعد از اندولیفت پایین فک و خط فک

ناحیه jowl  یا ناحیه تحتانی فک یکی از مناطقی است که ممکن است بعد از اندولیفت کمی تورم یا سفتی موقت داشته باشد. در این قسمت، حرکت‌های شدید به سمت بالا که در ماساژهای زیبایی رایج هستند، لزوماً مناسب روزهای ابتدایی نیستند. پوست و بافت باید فرصت داشته باشند که مرحله التهابی اولیه را پشت سر بگذارند. پس از تأیید پزشک، حرکات ملایم می‌توانند بر اساس مسیر مناسب انجام شوند. اما بیمار نباید با هدف بالا بردن این خط، پوست را چندین بار در روز بکشد.

آیا زیر چشم بعد از اندولیفت باید ماساژ داده شود؟

در زیر چشم شرایط کاملا متفاوت میباشد. پوست اطراف چشم بسیار ظریف است و ساختارهای مهمی در این ناحیه وجود دارند. بعد از اندولیفت زیر چشم ممکن است درجاتی از تورم یا کبودی ایجاد شود، اما این ناحیه جایی نیست که بیمار بدون آموزش شروع به ماساژ کند.

در روزهای اول، مالش چشم یا فشار روی پلک و زیر چشم باید اجتناب شود. اگر تورم وجود داشته باشد، پزشک ممکن است مراقبت خاصی توصیه کند، اما درناژ یا ماساژ زیر چشم باید کاملاً کنترل‌شده باشد.

هرگونه تغییر بینایی، درد شدید چشم، تورم غیرعادی یا علائم عصبی نیز نیازمند تماس سریع با پزشک است، نه ماساژ.

ماساژ گردن بعد از اندولیفت

در گردن نیز نوع درمان اهمیت زیادی پیدا میکند که باید به آن توجه ویژه داشت. اگر اندولیفت فقط برای شلی پوست انجام شده باشد، مراقبت ممکن است با حالتی که چربی زیر چانه نیز درمان شده متفاوت باشد.

حرکات خشن روی گردن توصیه نمی‌شوند. همچنین فشار مستقیم روی نواحی حساس گردن بدون آموزش مناسب کار درستی نیست. اگر درناژ لنفاوی برای گردن تجویز شود، بهتر است توسط فردی انجام شود که آناتومی لنفاوی این ناحیه را می‌شناسد.

ماساژ بعد از اندولیفت چند دقیقه باید طول بکشد؟

یک زمان استاندارد ثابت و علمی برای همه بیماران وجود ندارد. درناژ لنفاوی قرار نیست جلسه‌ای طولانی و دردناک باشد. در مواردی که پزشک ماساژ خانگی را مجاز می‌داند، معمولاً حرکات کوتاه و آرام کافی هستند.

اصل مهم این است که: مدت بیشتر مساوی نتیجه بهتر نیست.

اگر پنج دقیقه حرکت ملایم کافی باشد، انجام نیم ساعت ماساژ فشاری هیچ مزیت اثبات‌شده‌ای ندارد.

روزی چند بار می‌توان ماساژ داد؟

این موضوع هم باید بر اساس شرایط بیمار به طور خاص و ویژه مشخص شود. اگر پزشک درناژ لنفاوی خانگی را توصیه کرده باشد، ممکن است یک یا چند نوبت کوتاه برای چند روز پیشنهاد شود. اما بیمار نباید بر اساس ویدئوهای شبکه‌های اجتماعی برای خودش تعداد جلسه تعیین کند.

به‌خصوص اگر با هر بار ماساژ، تورم بیشتر شود یا پوست گرم و دردناک شود، باید درمان متوقف و پزشک مطلع شود.

آیا ماساژ نتیجه اندولیفت را بهتر می‌کند؟

درباده این موضوع باید واقع‌بینانه بحث شود تا انتظارات بیمار متناسب با واقعیت باشد.

ماساژ به صورت تنها  نمی‌تواند اثر لیزر را «فعال» کند و کلاژن‌سازی را چند برابر کند. اثر اصلی اندولیفت ناشی از انرژی لیزر و پاسخ بیولوژیک بافت است.

اگر درناژ لنفاوی تجویز شود، نقش احتمالی آن بیشتر در مدیریت تورم و التهاب و همچنین  راحت‌تر شدن دوره نقاهت است. بنابراین بهتر است آن را یک مراقبت جانبی در بیمار منتخب بدانیم، نه عامل اصلی موفقیت درمان.

آیا ماساژ برای جلوگیری از سفتی بعد از اندولیفت لازم است؟

بعد از درمان ممکن است بعضی افراد احساس کنند در ناحیه زیر پوست کمی سفت شدگی احساس میکنند یا هنگام لمس بافت، احساس متفاوتی دارند.

بخشی از این حس می‌تواند ناشی از تورم و واکنش های اولیه بافت باشد. این مسئله الزاماً به معنای نیاز به ماساژ شدید نیست. در واقع تلاش برای «شکستن سفتی» با فشار زیاد می‌تواند اشتباه باشد. اگر سفتی ادامه پیدا کند، نامتقارن باشد یا با درد همراه شود، بهتر است پزشک ناحیه را معاینه کند.

آیا دستگاه ماساژ صورت بعد از اندولیفت مجاز است؟

در روزها و هفته‌های اولیه بهتر است بدون تأیید و توصیه پزشک معالج از دستگاه‌های ماساژ خانگی استفاده نشود.

این موضوع شامل:

رولرهای فشاری، گواشا، دستگاه‌های ویبره، میکروکارنت و ابزارهایی که فشار یا انرژی دیگری به پوست وارد می‌کنند، می‌شود.

بعد از اینکه پوست به شرایط پایدار برگشت، زمان بازگشت به این روتین‌ها می‌تواند  مورد بحث قرار گیرد و مشخص شود.

فیشال و ماساژ حرفه‌ای صورت بعد از اندولیفت

جلسات فیشال نیز بهتر است بلافاصله بعد از اندولیفت انجام نشوند.

بسیاری از فیشال‌ها شامل: ماساژ، بخور، لایه‌برداری، استخراج کومدون یا دستگاه‌های مختلف هستند.

ترکیب چنین تحریک‌هایی با بافتی که هنوز در حال بهبود است می‌تواند مناسب نباشد. زمان بازگشت به فیشال باید بر اساس وضعیت پوست و طبق مشورت و توصیه پزشک تعیین شود.

درناژ لنفاوی حرفه‌ای بهتر است یا ماساژ در منزل؟

اگر تورم قابل‌توجه باشد و پزشک احساس کند درناژ مفید است، انجام تکنیک توسط فرد آموزش‌دیده انتخاب مطمئن‌تری میباشد.

متخصص باید بداند که درمان با اندولیفت انجام شده و کدام نواحی تحت درمان بوده‌اند. درناژ لنفاوی واقعی یک تکنیک تخصصی است و با فشار عمیق فرق دارد.

برای موارد خفیف‌تر، اگر پزشک حرکات خانگی را آموزش دهد، بیمار می‌تواند همان حرکات محدود را انجام دهد.

از کجا بفهمیم ماساژ برای ما مناسب نیست؟

اگر بعد از ماساژ احساس کنید:

درد افزایش یافته، تورم واضح‌تر شده، پوست گرم‌تر شده، قرمزی در حال گسترش است یا ناحیه حساس‌تر شده، ادامه ماساژ منطقی نیست.

همچنین وجود ترشح، تاول، تغییر رنگ غیرعادی پوست، تب یا بی‌حسی مداوم نیاز به ارزیابی دارد. در چنین شرایطی نباید تلاش کرد با ماساژ مشکل را برطرف کرد.

علائمی که نیاز به تماس با پزشک دارند

تورم خفیف و کبودی محدود می‌توانند طبیعی باشند، اما اگر علائم به جای بهتر شدن شدیدتر شوند، باید بررسی شوند.

درد شدید یا رو به افزایش، قرمزی منتشر، گرمی واضح، ترشح، تاول، تغییر رنگ غیرعادی پوست، بی‌حسی یا ضعف پایدار، تب یا تورم سریع از مواردی هستند که باید با پزشک مطرح شوند.

بعد از درمان اطراف چشم، هرگونه اختلال بینایی یا درد غیرعادی نیز نیازمند بررسی فوری است.

آیا کمپرس سرد بهتر از ماساژ است؟

در ساعات اولیه، اگر پزشک اجازه دهد، کمپرس خنک ملایم ممکن است برای کاهش احساس گرمی یا تورم مناسب‌تر از ماساژ باشد.

یخ نباید به صورت مستقیم روی پوست قرار گیرد و نباید فشار زیادی وارد شود. کمپرس سرد نیز باید بر اساس دستور پزشک باشد، زیرا پروتکل همه نواحی درمان شده یکسان نیست و برای هر ناحیه برخوردی متفاوت انتظار میرود.

آیا پوشیدن گن جای ماساژ را می‌گیرد؟

در برخی نواحی مانند غبغب یا درمان‌های گسترده‌تر، ممکن است پزشک گن یا باند فشاری را برای مدت مشخصی توصیه کند.

گن و ماساژ دو هدف متفاوت دارند که هر کدام به منظوری جداگانه بر اساس صلاح دید پزشک معالج تجویز و توصیه میشوند و یکی لزوماً جای دیگری را نمی‌گیرد.

همچنین گن نباید خودسرانه بیش از حد سفت بسته شود یا به شکلی نامناسب و نامتناسب با ناحیه درمان شده استفاده شود زیرا این  فشار نامناسب می‌تواند  باعث اختلال در روند درمان و ایجاد ناراحتی و التهاب کند.

یک برنامه منطقی برای روزهای بعد از اندولیفت

در ۲۴ ساعت اول، بهترین رویکرد معمولاً آرام نگه داشتن ناحیه است. پوست نباید ماساژ داده شود مگر دستور مشخصی وجود داشته باشد.

در روزهای بعد، اگر تورم رو به کاهش باشد، نقاط ورود بسته شده باشند و پزشک تأیید کند، ممکن است حرکات بسیار ملایم یا درناژ لنفاوی آغاز شود.

بعد از هفته اول، بیشتر بیماران به تدریج به فعالیت‌های عادی برمی‌گردند، اما بازگشت به ماساژهای قوی‌تر، فیشال یا ابزارهای خانگی بهتر است با تأیید پزشک انجام شود.

این جدول زمانی یک چارچوب عمومی است و نسخه قطعی برای همه افراد نیست.

اشتباهات رایج در ماساژ بعد از اندولیفت

یکی از رایج‌ترین اشتباهات، شروع ماساژ شدید از همان روز درمان است. اشتباه دیگر استفاده از گواشا یا رولر با فشار زیاد برای «لیفت بیشتر» است.

بعضی افراد نیز با مشاهده تورم فکر می‌کنند باید چندین بار در روز بافت را فشار دهند تا سریع‌تر تخلیه شود.

در حالی که در بیشتر موارد، مراقبت ملایم بهتر از دستکاری زیاد است.

همچنین ماساژ نباید جایگزین ارزیابی پزشک شود. اگر تورم غیرعادی است، راه‌حل اولین مرحله «ماساژ بیشتر» نیست.

نقش تجربه و علم پزشک در مراقبت بعد از اندولیفت

مراقبت بعد از اندولیفت بخشی از خود درمان است که در نتیجه حاصل برای بیمار موثر میباشد و باید جدی تلقی شود.

پزشک باید بر اساس ناحیه‌ای که درمان شده، میزان انرژی، ضخامت بافت، مقدار چربی و واکنش اولیه پوست مشخص کند که آیا درناژ لنفاوی لازم است یا خیر.

برای مثال، مراقبت فردی که اندولیفت زیر چشم انجام داده با کسی که برای غبغب و jowl تحت درمان قرار گرفته، یکسان نیست و هر کدام رویکرد متفاوتی را در بر میگیرند.

به همین دلیل دریافت یک نسخه عمومی یکسان برای تمامی بیماران با شرایط متفاوت اعم از ناحیه درمان، بیماری های زمینه ای و سایر شرایط بیمار،  از اینترنت یا منابع غیر قابل اعتماد برای همه بیماران منطقی نیست و میتواند نتایج ناخوشایند به دنبال داشته باشد.

رویکرد کلینیک تخصصی پوست و مو دکتر نیلفروش زاده در ماساژ بعد از اندولیفت

در کلینیک فوق تخصصی نیلفروش‌زاده (جردن)، مراقبت بعد از درمان بر اساس ناحیه و شرایط هر بیمار تنظیم و شخصی سازی می‌شود.

در بعضی بیماران، بهترین مراقبت فقط جلوگیری از فشار و دستکاری در روزهای ابتدایی است. در برخی دیگر، اگر تورم یا شرایط بافت ایجاب کند، درناژ لنفاوی ملایم در زمان مناسب می‌تواند به برنامه اضافه شود.

اصل مهم این است که بیمار بداند:

ماساژ بیشتر به معنای نتیجه بهتر نیست.

آنچه اهمیت دارد، انتخاب صحیح بیمار، تکنیک مناسب درمان و مراقبت متناسب با پاسخ پوست است.

جمع‌بندی؛ ماساژ بعد از اندولیفت لازم است یا نه؟

ماساژ بعد از اندولیفت برای همه بیماران ضروری نیست.

در روزهای ابتدایی، بهتر است از فشار و دستکاری زیاد خودداری شود. اگر پزشک درناژ لنفاوی را مناسب بداند، معمولاً پس از کاهش التهاب اولیه و بسته شدن نقاط ورود می‌توان آن را با فشار بسیار ملایم آغاز کرد.

ماساژ صحیح باید آرام، بدون درد و بدون کشیدن شدید پوست باشد.

هدف آن نیز بیشتر کمک به مدیریت تورم است، نه افزایش مستقیم کلاژن‌سازی یا «خارج کردن چربی».

در مقابل، ماساژ عمیق، گواشا، ابزارهای ویبره و فیشال زودهنگام می‌توانند پوست را بیش از حد تحریک کنند.

در نهایت، بهترین پاسخ به سؤال «چه زمانی ماساژ را شروع کنم؟» باید بر اساس ناحیه درمان و شرایط پوست شما داده شود.

سوالات متداول

منابع

Nilforoushzadeh, M. A., Heidari, A., Ghane, Y., Heidari, N., Azizi, H., Fakhim, T., Shahverdi, M., Rafiee, S., Lotfi, Z., & Najar Nobari, N. (2024). The Endo-lift laser (intralesional 1470 nm diode laser) for dermatological aesthetic conditions: A systematic review. Aesthetic Plastic Surgery, 48, 5097–5114.

Nilforoushzadeh, M. A., Heidari-Kharaji, M., Fakhim, T., Hanifnia, A. R., Nouri, M., & Roohaninasab, M. (2022). Endolift laser for jowl fat reduction: Clinical evaluation and biometric measurement. Lasers in Medical Science, 37, 2397–2401.

Nilforoushzadeh, M. A., et al. (2022). Endolift laser: An effective method for the lower eye bag treatment. Lasers in Medical Science, 37, 3123–3128.

Dias, L., Almeida, D., Borges, F. S., Bravin, C., Cruz, S., Caruso, P., Almeida, D., & Bogado, C. (2023). 1470 nm diode laser effectiveness in facial fat reduction with the Endolifting technique: Pilot study. International Journal of Medical Science and Clinical Invention.
این مطالعه یکی از معدود پروتکل‌هایی است که پس از چند روز، جلسات manual lymphatic drainage را در برنامه بعد از اندولیفت قرار داده است؛ با این حال این پروتکل را نمی‌توان به‌عنوان استاندارد اجباری برای همه بیماران در نظر گرفت.

Borges, F. S., Jahara, R. S., Meyer, P., de Almeida, A. C. T., Almeida, M., & Mendonça, A. (2023). Complications from laser Endolift use: Case series and literature review. World Journal of Biology, Pharmacy and Health Sciences.

Thompson, B., Gaitatzis, K., Janse de Jonge, X. A. K., Blackwell, R., & Koelmeyer, L. (2021). Manual lymphatic drainage treatment for lymphedema: A systematic review of the literature. Journal of Cancer Survivorship, 15, 244–258.

Provencher, A., Giguère-Lemieux, É., Croteau, É., Ruchat, S. M., & Corbin-Berrigan, L. A. (2021). The use of manual lymphatic drainage on clinical presentation of musculoskeletal injuries: A systematic review. Complementary Therapies in Clinical Practice, 45, 101469.