اگر قصد کاشت مو دارید یا بهتازگی این کار را انجام دادهاید، لازم است بدانید که تغذیه خوب فقط برای سلامت عمومی بدن نیست، بلکه میتواند روی کیفیت ترمیم پوست سر، شرایط فولیکولها و نتیجه نهایی رشد مو نیز اثر بگذارد. مطالعات نشان دادهاند که فولیکول مو برای رشد مناسب به انرژی کافی، پروتئین و مجموعهای از ویتامینها و مواد معدنی نیاز دارد و اگر بدن با کمبودهای تغذیهای روبهرو باشد، ممکن است روند ترمیم کندتر شود یا کیفیت رشد مو پایین بیاید. به همین دلیل، بیمار بهتر است از چند هفته قبل و در ماههای بعد از کاشت، رژیم غذایی متعادل و کامل داشته باشد، از رژیمهای سخت و کاهش وزن ناگهانی پرهیز کند، وعدههای غذایی را حذف نکند و در صورت سابقه کمخونی، ضعف تغذیه، جراحیهای گوارشی یا بیماریهای زمینهای، مانند دیابت و فشارخون و بیماری قلبی، موضوع را حتماً با پزشک در میان بگذارد. همچنین مصرف مکمل نباید خودسرانه باشد، چون همیشه بیشتر خوردن به معنی نتیجه بهتر نیست و بعضی مکملها در صورت مصرف بیدلیل حتی میتوانند به مو آسیب بزنند. در ادامه مواد غذایی مختلف و تاثیر آن ها بر رویش مو و نتیجه کاشت مو به تفصیل توضیح داده می شوند برای بررسی تاثیر تغذیه بر نتیجه کاشت مو همراه کلینیک پروفسور نیلفروش زاده باشید.
پروتئین و کالری
مطالعات نشان دادهاند که دریافت ناکافی پروتئین و کالری میتواند باعث شود بدن انرژی خود را صرف عملکردهای حیاتیتر کند و در نتیجه فولیکول مو از نظر تغذیهای در اولویت پایینتری قرار بگیرد. این وضعیت گاهی به ریزش موی منتشر، نازک شدن موها و کاهش کیفیت رشد مو منجر میشود و در افرادی که رژیمهای سخت میگیرند یا کاهش وزن ناگهانی دارند، بیشتر دیده میشود. از آنجا که مو برای ساخته شدن به اسیدهای آمینه و انرژی کافی نیاز دارد، کمبود این دو عامل میتواند نتیجه کاشت را هم تحت تأثیر قرار دهد و باعث شود شرایط رشد موها ایدهآل نباشد. منابع غذایی خوب برای تأمین این نیاز شامل گوشت، مرغ، ماهی، تخممرغ، لبنیات، حبوبات، سویا، مغزها و غلات کامل هستند. توصیه به بیمار این است که قبل و بعد از کاشت، رژیم متعادل داشته باشد، وعدههای اصلی را حذف نکند و بهخصوص در دوره نقاهت، پروتئین کافی دریافت کند تا بدن مواد اولیه لازم برای ترمیم و رشد مو را در اختیار داشته باشد.
آهن
مطالعات نشان دادهاند که کمبود آهن یکی از مهمترین کمبودهای تغذیهای مرتبط با ریزش مو است و در بعضی بیماران کاهش ذخایر آهن بدن میتواند با افت کیفیت رشد مو همراه باشد. آهن در اکسیژنرسانی و بسیاری از فرایندهای سلولی نقش دارد و وقتی بدن از نظر آهن ضعیف باشد، فولیکول مو نیز ممکن است عملکرد مطلوبی نداشته باشد. این موضوع برای بیمار کاشت مو اهمیت دارد، چون فولیکولهای تازه کاشتهشده برای رشد و استقرار بهتر به شرایط تغذیهای مناسب نیاز دارند. مواد غذایی غنی از آهن شامل گوشت قرمز، جگر، مرغ، ماهی، عدس، لوبیا، اسفناج و غلات غنیشده هستند و مصرف آنها همراه با منابع ویتامین C میتواند جذب آهن را بهتر کند. توصیه به بیمار این است که اگر سابقه کمخونی، ضعف، رنگپریدگی یا ریزش موی طولانیمدت دارد، پیش از مصرف مکمل حتماً با پزشک مشورت کند، چون مصرف خودسرانه آهن میتواند مضر باشد و باید فقط در صورت نیاز واقعی و با پایش مناسب انجام شود.
روی
مطالعات نشان دادهاند که روی در ساخت پروتئین، تقسیم سلولی و ترمیم بافت نقش اساسی دارد و از این نظر برای سلامت پوست سر و فولیکول مو مهم است. کمبود روی میتواند با ریزش مو، شکنندگی مو و اختلال در روند طبیعی بازسازی همراه باشد و در برخی افراد، بهویژه کسانی که سوءجذب دارند یا رژیم غذایی نامتعادل مصرف میکنند، بیشتر دیده میشود. چون بعد از کاشت مو، ترمیم بافت و فعالیت سلولی اهمیت زیادی دارد، کمبود روی میتواند کیفیت این روند را کاهش دهد. غذاهای سرشار از روی شامل گوشت قرمز، مرغ، غذاهای دریایی، تخممرغ، لبنیات، حبوبات، مغزها و دانهها هستند. توصیه به بیمار این است که به جای مصرف خودسرانه قرص زینک، ابتدا وضعیت تغذیهای خود را اصلاح کند و اگر پزشک احتمال کمبود را مطرح کرد، بررسی لازم انجام دهد؛ چون مصرف بیش از حد روی میتواند باعث مشکلات گوارشی و اختلال در تعادل سایر مواد معدنی شود.
ویتامین D
مطالعات نشان دادهاند که ویتامین D با چرخه رشد فولیکول مو ارتباط دارد و در برخی افراد مبتلا به ریزش مو، سطح پایینتری از این ویتامین دیده شده است. این ویتامین در تنظیم فعالیت سلولی و سلامت عمومی پوست نیز نقش دارد و کمبود آن ممکن است شرایط رشد مو را از حالت مطلوب خارج کند. برای بیمار کاشت مو، داشتن وضعیت مناسب ویتامین D میتواند به فراهم شدن بستر بهتر برای رشد موها کمک کند، هرچند این به معنی آن نیست که هر فردی باید بدون بررسی مکمل مصرف کند. منابع غذایی ویتامین D شامل ماهیهای چرب، زرده تخممرغ، لبنیات غنیشده و برخی فرآوردههای غنیشده است و نور خورشید هم در تولید آن نقش دارد. توصیه به بیمار این است که اگر آفتاب کمی میگیرد، اضافهوزن دارد، پوست تیره دارد یا سابقه کمبود ویتامین D داشته است، این موضوع را با پزشک مطرح کند و از مصرف خودسرانه دوزهای بالا پرهیز کند.
بیوتین
مطالعات نشان دادهاند که کمبود بیوتین میتواند با ریزش مو همراه باشد، اما این کمبود در همه بیماران شایع نیست و در افراد بدون کمبود، مصرف مکمل آن همیشه به بهبود مو منجر نمیشود. بیوتین در بعضی واکنشهای متابولیک بدن نقش دارد و زمانی که بدن واقعاً دچار کمبود باشد، ممکن است موها، پوست و حتی ناخنها تحت تأثیر قرار بگیرند. از نظر بیمار کاشت مو، این نکته مهم است که بیوتین فقط زمانی کمککننده است که نیاز واقعی وجود داشته باشد، نه صرفاً به عنوان یک مکمل تبلیغاتی. منابع غذایی خوب بیوتین شامل تخممرغ پخته، مغزها، دانهها، حبوبات، جگر و برخی سبزیجات هستند. توصیه به بیمار این است که به جای شروع خودسرانه مکملهای متعدد، ابتدا رژیم غذایی خود را کامل کند و اگر علائم کمبود یا شرایط خاصی دارد، درباره نیاز به مکمل با پزشک مشورت کند.
سلنیوم
مطالعات نشان دادهاند که سلنیوم در محافظت از سلولها در برابر آسیب اکسیداتیو و در سلامت فولیکول مو نقش دارد، اما نکته مهم این است که هم کمبود و هم مصرف بیش از حد آن میتواند مشکلساز باشد. در بعضی شرایط خاص، کمبود سلنیوم ممکن است بر کیفیت رشد مو اثر منفی بگذارد، اما از طرف دیگر، مصرف بیرویه مکمل سلنیوم میتواند خودش باعث ریزش مو شود. برای بیمار کاشت مو این موضوع اهمیت زیادی دارد، چون برخی افراد تصور میکنند هر مکمل آنتیاکسیدانی برای مو مفید است، در حالی که زیادهروی در بعضی از آنها نتیجه معکوس دارد. منابع غذایی سلنیوم شامل ماهی، گوشت، تخممرغ، غلات و برخی مغزها هستند. توصیه به بیمار این است که سراغ مصرف دوزهای بالای مکمل سلنیوم نرود و اگر قرار است مکملی استفاده شود، حتماً زیر نظر پزشک باشد.
اسیدهای چرب ضروری و امگا 3
مطالعات نشان دادهاند که اسیدهای چرب ضروری مانند امگا 3 و امگا 6 در سلامت غشاهای سلولی، تعادل التهابی بدن و وضعیت پوست و مو نقش دارند. کمبود این چربیهای مفید میتواند با خشکی پوست، تغییر کیفیت مو و حتی کاهش مو همراه باشد و در نتیجه بر شرایط کلی رشد مو اثر بگذارد. برای بیمار کاشت مو، رژیم غذایی که چربیهای مفید کافی داشته باشد، میتواند به بهتر شدن شرایط عمومی پوست سر کمک کند و محیط مناسبی برای فولیکولها فراهم آورد. منابع خوب این چربیها شامل ماهیهای چرب، گردو، بذر کتان، بذر چیا و بعضی روغنهای گیاهی مفید هستند. توصیه به بیمار این است که به جای تکیه بر کپسولها، ابتدا این مواد را از رژیم غذایی متنوع دریافت کند و فقط در صورت نیاز واقعی و با نظر پزشک از مکمل استفاده کند.
ویتامین A
مطالعات نشان دادهاند که برخلاف تصور رایج، مصرف بیشتر ویتامین A لزوماً برای مو بهتر نیست و حتی مقدار زیاد آن میتواند باعث ریزش مو شود. این ویتامین در بدن نقشهای مهمی دارد، اما تعادل در مصرف آن بسیار مهم است و زیادهروی در مکملها میتواند نهتنها برای مو، بلکه برای پوست، بینایی و استخوانها نیز مشکل ایجاد کند. برای بیمار کاشت مو، این یعنی نباید هر مکملی را فقط با هدف تقویت مو مصرف کرد، چون برخی از آنها در دوز بالا اثر منفی دارند. منابع غذایی ویتامین A شامل جگر، تخممرغ، لبنیات و سبزیجات نارنجی و زرد مانند هویج و کدوحلوایی هستند. توصیه به بیمار این است که نیاز خود را بیشتر از رژیم غذایی متعادل تأمین کند و از مصرف خودسرانه مکملهای حاوی دوز بالای ویتامین A پرهیز کند.
ویتامین E
مطالعات نشان دادهاند که ویتامین E به دلیل خاصیت آنتیاکسیدانی خود ممکن است در برخی شرایط به سلامت مو کمک کند، اما شواهد موجود محدود است و مصرف زیاد آن هم میتواند دردسرساز باشد. این ویتامین در محافظت از سلولها نقش دارد، اما وقتی به شکل مکمل و در مقادیر بالا مصرف شود، ممکن است خطر خونریزی یا اختلال در تعادل بعضی عملکردهای بدن را افزایش دهد. برای بیمار کاشت مو، بهترین رویکرد این است که ویتامین E بیشتر از طریق غذا دریافت شود تا بدن به شکل متعادل از آن بهره ببرد. منابع غذایی خوب آن شامل مغزها، دانهها، روغنهای گیاهی، آووکادو و سبزیجات برگ سبز هستند. توصیه به بیمار این است که بهجای مصرف خودسرانه مکملهای آنتیاکسیدانی، روی رژیم غذایی متنوع، خواب کافی و رعایت توصیههای مراقبتی بعد از کاشت تمرکز کند.
فولیک اسید یا فولات
مطالعات نشان دادهاند که نقش فولیک اسید در ریزش مو به اندازه بعضی مواد مغذی دیگر روشن و قطعی نیست و در همه بیماران، کمبود آن دیده نمیشود. با این حال، فولات برای تقسیم سلولی و ساخت بافتهای جدید اهمیت دارد و بهطور کلی بخشی از یک تغذیه سالم و کامل محسوب میشود. از نظر بیمار کاشت مو، این ماده بیشتر بهعنوان بخشی از یک الگوی غذایی متعادل اهمیت دارد، نه لزوماً بهعنوان یک مکمل ضروری برای همه. منابع غذایی خوب فولات شامل سبزیجات برگ سبز، حبوبات، مرکبات و غلات غنیشده هستند. توصیه به بیمار این است که رژیم غذایی متنوعی داشته باشد و اگر به هر دلیل احتمال کمبود وجود دارد، بررسی و تصمیمگیری را به نظر پزشک واگذار کند، نه اینکه خودسرانه مکمل مصرف کند.
آیا مکمل لازم است؟
مطالعات نشان دادهاند که مکملها زمانی بیشترین فایده را دارند که بدن واقعاً با کمبود یک ماده مغذی روبهرو باشد. به همین دلیل، در بیمارانی که برای کاشت مو مراجعه میکنند، بهتر است ابتدا شرححال تغذیهای، سابقه پزشکی، وضعیت کاهش وزن، بیماریهای زمینهای و علائم کمبود بررسی شود و فقط در صورت وجود شک بالینی یا ریسکفاکتور، آزمایش و مکملدرمانی انجام شود. مصرف خودسرانه مکملها نهتنها همیشه نتیجه کاشت را بهتر نمیکند، بلکه در برخی موارد میتواند باعث مسمومیت، تداخل مواد مغذی با یکدیگر یا حتی تشدید ریزش مو شود. توصیه اصلی برای بیمار این است که اگر تغذیه متعادل دارد، معمولاً نیازی به مصرف چندین مکمل مختلف ندارد و بهتر است هر مکمل فقط با نظر پزشک یا تیم درمانی استفاده شود.
به طور کلی تغذیه چه تأثیری بر نتیجه کاشت مو دارد؟
مطالعات نشان دادهاند که تغذیه مناسب میتواند به فراهم شدن بستر بهتر برای ترمیم پوست سر، عملکرد بهتر فولیکولها و رشد باکیفیتتر موها کمک کند. هرچند تغذیه بهتنهایی جایگزین مهارت جراح، مراقبتهای بعد از کاشت یا شرایط ژنتیکی فرد نیست، اما یکی از عوامل مهمی است که میتواند نتیجه نهایی را تحت تأثیر قرار دهد. وقتی بدن پروتئین، انرژی، آهن، روی، ویتامینها و چربیهای مفید را به اندازه کافی دریافت میکند، شرایط برای ترمیم مناسبتر و رشد مو مطلوبتر میشود. توصیه به بیمار این است که قبل و بعد از کاشت، روی یک رژیم غذایی متعادل، مصرف آب کافی، خواب مناسب و پرهیز از رژیمهای سخت تمرکز کند و اگر سابقه کمبود تغذیهای دارد، حتماً آن را با پزشک در میان بگذارد.
توصیه تغذیه ای: چه مواد غذایی را چه طور مصرف کنیم؟
برای نتیجه بهتر کاشت مو، رژیم غذاییتان را «متعادل و منظم» بچینید: روزانه 3 وعده اصلی و 1–2 میانوعده داشته باشید و از رژیمهای سخت و کاهش وزن ناگهانی پرهیز کنید. پروتئین را در هر روز تأمین کنید؛ بیشتر روزها مرغ/ماهی/تخممرغ/حبوبات و گوشت قرمز 1 تا 2 بار در هفته (هر بار حدود 100–150 گرم)کافی است. ماهی چرب مثل سالمون/قزلآلا/ساردین را 2 بار در هفته (هر بار 150 گرم) برای امگا 3 بگنجانید. برای آهن و فولات، هفتهای 3–5 بار حبوبات (عدس، لوبیا، نخود) در حد 1 لیوان پخته مصرف کنید و هر روز سبزیجات برگ سبز مثل اسفناج، کلمبروکلی، جعفری و کاهو را حداقل 2 واحد (حدود 2 لیوان) داشته باشید. برای روی و چربیهای مفید، روزانه 1 مشت کوچک مغزها و دانهها (گردو، بادام، تخمه کدو، کنجد) استفاده کنید. برای ویتامین D و پروتئین سبک، لبنیات یا ماست روزانه 1–2 واحد و تخممرغ 3–6 عدد در هفته مناسب است. در کنار اینها روزانه 2–3 واحد میوه (بهخصوص مرکبات/کیوی برای کمک به جذب آهن) و آب کافی بنوشید؛ مکملها را فقط اگر کمبودتان ثابت شد، با نظر پزشک مصرف کنید.
نتیجهگیری
تغذیه خوب یکی از پایههای مهم برای رسیدن به نتیجه بهتر در کاشت مو است. مطالعات نشان دادهاند که کمبود پروتئین، کالری و برخی ریزمغذیها میتواند با ریزش مو، کاهش کیفیت رشد مو و نامناسب شدن شرایط فولیکول همراه باشد. در عین حال، مصرف بیرویه مکملها هم راهحل درستی نیست و در بعضی موارد حتی میتواند به مو آسیب بزند. بهترین کار برای بیمار این است که پیش از کاشت و در دوران نقاهت، رژیم غذایی کامل و متعادل داشته باشد، در صورت وجود علائم یا سابقه کمبود با پزشک مشورت کند و مکملها را فقط در صورت نیاز واقعی و با نظر متخصص مصرف کند. به زبان ساده، تغذیه مناسب نمیتواند بهتنهایی معجزه کند، اما میتواند شرایط بدن را برای ترمیم بهتر و رشد موفقتر موهای کاشتهشده آماده کند.
منابع:
- Mubki T, Rudnicka L, Olszewska M, Shapiro J. Evaluation and diagnosis of the hair loss patient: part I. History and clinical examination. J Am Acad Dermatol. 2014;71(3): 415.e1-e415.e15.
- Spivak JL, Jackson DL. Pellagra: an analysis of 18 patients and a review of the literature. Johns Hopkins Med J. 1977;140(6):295309.
- Goldberg LJ, Lenzy Y. Nutrition and hair. Clin Dermatol. 2010;28 (4):412-419.
- Finner AM. Nutrition and hair: deficiencies and supplements. Dermatol Clin. 2013;31(1):167-172.
- Rogers NE, Avram MR. Medical treatments for male and female pattern hair loss. J Am Acad Dermatol. 2008;59(4):547-566.
- Dietary Supplements: What You Need to Know. U.S. Food and Drug Administration website. http://www.fda.gov/Food/Dietary Supplements/UsingDietarySupplements/ucm109760.htm. Updated January 6, 2016. Accessed August 4, 2016.
- Rushton DH. Nutritional factors and hair loss. Clin Exp Dermatol. 2002;27(5):396-404.